8 – طراحی سیستم ها

دوستان عزیزم سلام، تا اینجای جلسات با سیستم های ساده تلاش کردم اصول اولیه رو در حد توانم به شما معرفی کنم، از امروز سطح کلاسها کمی بالاتر می‌ره و در مسیر طراحی سیستم ها گام می گذاریم. باید بگم هر سیستمی سه قسمت اصلی داره: اول ورودی دوم جعبه سیاه و سوم خروجی. ما هیچوقت به کل ساختار جعبه سیاه پی‌ نمی‌بریم ولی با اندازه‌گیری ورودی و خروجی و دیدن تفاوت این دو سعی میکنیم ایده‌ای در مورد جعبه سیاه سیستم به دست بیاریم.

همانطور که گفتیم همیشه یک سیستم از اونی که ما تصور میکنیم بزرگتر و پیچیده‌تره! همه ما از دنیا تصوری داریم که دنیا با اونی که ما تصور میکنیم فرق داره و خیلی بیشتر از کل تصورات ماست ولی تصور ما هم از دنیا صحیح است.

در دنیای ریاضیات دستگاه‌های جبری را همه میشناسن و وقتی یک عبارت جبری رو میبینیم به راحتی درک میکنیم که این معادله چه نتایجی میتواند داشته باشد. این یک سیستم خطی است. ما در دنیای واقعی سیستم خطی نداریم. مثلا نمیتوانیم بگیم چون همه دانش‌آموزان این مدرسه در کنکور سال قبل قبول شدن پس در کنکور امسال هم قبول خواهند شد چون سیستم خطی نیست. با خودمانایی میتونیم چنین ایده‌ای بدیم ولی چون خطی نیست باید تاثیر فاکتورهای دیگه رو هم در نظر بگیریم.

شما یک وان حمام پر از آب دارین، شیر آب و خروجی وان رو باز میکنین، شیر آب ورودی، خروجی وان خروجی و خود وان جعبه سیاه سیستمه. وقتی میبینین سطح آب داره بالا میاد متوجه میشین که یک سیستم با ورودی بیشتر از خروجی سر و کار دارین (تقویتی) و اگر سطح آب تفاوتی نکند سیستم یک سیستم (تعادلی) است و اگر سطح آب پایین‌تر بره متوجه میشین که سیستم با خروجی بیشتر از ورودی است (تخریبی) و بعد از مدتی وان کاملا از آب خالی خواهد شد.

از لحاظ ورودی و خروجی ما سیستم‌ها رو به دو نوع تقسیم میکنیم: الف: سیستم تقویتی (تخریبی) ب: سیستم تعادلی

الان همه دوستان با چهار فاکتور تئوری آشوب و سیستم‌ها آشنا شده‌اند. در بین چهار فاکتور چه شباهت‌ها و چه تفاوتهایی پیدا کرده‌اید؟

انتظار نداشتم کسی هم متوجه شده باشه چون تا حالا در هیچ کتاب یا سایت تفکر سیستمی هم کسی به این نکته توجه نکرده! دو فاکتور اول یعنی اثر پروانه‌ای و و سازگاری پویا سیستم‌ها رو به طرف بی‌نظمی و خروج از کنترل هدایت میکنند و دو فاکتور دوم: جاذبه‌های غریب و خودمانایی سیستم رو به طرف نظم و کنترل میبرن.

در سیستم‌های ساده با دیدن درآمد یک شخص و مخارج میشه به راحتی کسب و کار رو تحلیل کرد. ولی اگه بخوایم ببینیم چرا میزان تولد در کشورمون پایین اومده با یک سیستم پیچیده روبرو هستیم که حتی پیدا کردن ورودی‌ها هم چیزی در حد غیرممکنه. اینجاست که دیگه نیاز ضروری به یک سیستم‌ شناس داریم و فقط از روی خروجی‌ها باید حدس بزنیم در جعبه سیاه سیستم چه اتفاقی میافتد.

امروز میریم به طرف سیستم‌های کمی‌ پیچیده‌تر ولی نه در حد کشور. خروجی‌های سیستم اکثرا زمانی دیده میشن که اثرپروانه‌ای یا سازگاری پویا اجرا شده و تقریبا کار از کار گذشته. اینجا یکی از قوانین مورفی با قدرت خودشو نشون میده: “چیزی که قرار است خراب شود، در بدترین وجه ممکن و در بدترین زمان ممکن خراب خواهد شد!” ولی سیستم‌ها دو فاکتور دیگه هم دارن که گفتیم همان جاذبه‌های غریب و خودمانایی است. همه سیستم‌ها حول جاذبه غریب خود نوسان میکنن و خودمانایی هم افعال موثر بر سیستم رو نشون میده.

وقتی میگیم نوسان حول جاذبه غریب یعنی تکرار! تکرار بزرگترین نشان دهنده جاذبه غریبه! سیستم‌های تقویتی (تخریبی) با هر بار تکرار تقویت (تخریب) شده و باعث رشد اثرپروانه‌ای و سازگاری پویا میشه. مرد خانواده یک داد سر خانوم خودش میزنه و از خونه میره بیرون و خیلی هم بابت این کارش ناراحت میشه. بیست دیقه قدم میزنه و تصمیم میگیره بیاد از خانومش عذر بخواد. در این بیست دیقه خانومش چندین بار صحنه داد زدن شوهرش رو در مغزش مرور کرده و یک سیستم تخریبی درست شده. آقا برمیگرده و بیش از داد زدنش از خانومش عذر میخواد ولی قبول نمیشه چون اون داد بیش از سی بار در مغز “تکرار” شده و مساله خیلی بزرگ شده و اگه خانوم نتونه ببخشه اثرپروانه‌ای از مغز به بیرون جاری میشه و به روزها و هفته‌ها و … میرسه و سازگاری پویا فعال شده و اثر پروانه‌ای نتیجه می‌شه و زندگی با مشکلات غیرقابل حلی روبرو میشه!

به همین خاطر در جلسات قبل گفتیم که ریشه مشکل اونجایی نیست که ما دنبالش میگردیم و انقد باید در مکان و زمان عقب بریم که بتونیم “تکرار” رو شناسایی کرده و جاذبه غریب و خودمانایی رو شناسایی کنیم و مساله رو حل کنیم. البته اینم گفتیم که هر سیستم تقویتی در اولین عکس‌العمل به اصلاح، یه نوسان رو به پایین داره و نباید اونقد اصلاح سیستم رو عقب بندازیم که دیگه فرصت نوسان به پایین نداشته باشه.

حالا یه مثال از اصلاح سیستم پیچیده بزنم. پاول اونیل یکی از مردانی است که استاد طراحی سیستم‌های خوب بود. روزی متوجه میشه که آمار به دنیا آمدن بچه‌های نارس در آمریکا بالاست و تصمیم میگیره این مشکل رو با تفکر سیستمی حل کنه. بعد از تحقیقات به این نتیجه میرسه که بچه‌های نارس به علت سوء تغذیه مادران به دنیا میان. تصمیم میگیره در مراکز بهداشتی با مشکل سوء تغذیه روبرو بشن ولی بعد از مطالعات معلوم میشه مادران باید قبل از ازدواج مشکل سوء تغذیه رو حل بکنن. پس تصمیم میگیرن در بین کتابهای دوره دبیرستان درسی هم در مورد تغذیه و تقویت سیستم بدن خانومها گنجانده بشه. مشکل دیگه‌ای رخ میده و اونم اینه که معلمان اطلاعات کافی برای تدریس این درس ندارن و تصمیم میگیرن واحدی در دانشگاه معلمان اضافه بشه و بعد از فارغ التحصیلی این معلمان کتابها هم اصلاح بشه. یک تکرار در دانشگاه معلمان ایجاد میشه و جاذبه غریب سیستم اینجا تعریف میشه و سیستم اصلاح میشه.

حالا با خودتون فکر میکنین خوب این اصلاح سیستم، نوسان رو به پایینش کجا بود؟ چهار سال تدریس یک واحد اضافه در دانشگاه و هزینه اضافه که هنوز هیچ سودی نداشت، چهار سال تدریس در دبیرستان و بچه‌دار شدن خانوما یک سال بعد از ازدواج و احتمال اینکه دولت از تامین هزینه‌ها سر باز بزنه یا هر اتفاقی بیافته، نوسان رو به پایین سیستم از نوع زمانی بود! بعد از نه سال حالا میشد خروجی اصلاح رو اندازه‌گیری کرد و موفقیت یا عدم موفقیت اصلاح سیستم رو متوجه شد! همین اصلاح زمانی در اکثر سیستم‌ها هست و وقتی کسی در سه سال مسیر تخریب کسب و کارش شکل گرفته و میاد میگه میخوام سیستمم رو در عرض یکی دو ماه اصلاح کنی متوجه نیست که هیچ سیستمی در کوتاه مدت اصلاح نمیشه و اگه اصلاح بشه یه سیستم تخریبی دیگه ظاهر میشه!

برای ساختن سیستم‌های قدرتمند باید بتونیم جاذبه غریب سیستم رو اول تعریف کنیم و سپس خودمانایی‌ها رو شناسایی کرد و سپس از اثرپروانه‌ای و سازگاری پویای هر سیستم مطمئن بود. البته اینم بگم، هواپیمایی که از تهران تا دوبی میره دقیقا در مسیر مستقیم قرار نداره و در بین راه اصلاحات کوچیک انجام میشه تا سیستم دقیقا به مقصدش برسه. اگه اصلاحات کوچیک مسیر هواپیما رو در آسمان انجام ندن مطمئن باشین هیچ هواپیمایی به مقصدش نمیرسه.

توجه داشته باشین که جاذبه غریب همیشه بر روی علت‌ها تعریف میشه نه نتیجه‌ها! کسی که ثروت میخواد، میره قانون جاذبه “راز” رو میخونه یا میبینه و یه چیز یاد میگیره: هر چی میخوای داشته باشی روش تمرکز کن و همیشه بهش فکر کن! این کتاب یا فیلم چندین ساله که منتشر شده و خیلی از افرادی که باهاش آشنا شدن و تمرین کردن دچار افسردگین! چون اون چیزایی که بهتون میخواد ثروتمند شدن رو یاد بده برای کسب ثروت خلق شده! 91 درصد مردم دنیا دنبال نتیجه‌ها میدون و نمیدونن نتیجه نمیتونه نتیجه خلق کنه! این علته که باعث خلق نتیجه میشه! اونایی که در “بازاریابی شبکه‌ای!”عضو میشن بعد از مدتی دچار عوارض عصبی میشن! چون یک سیستم تعادلی، بهشون سیستم تقویتی معرفی میشه! نتیجه‌ای که برای تامین ثروت دیگران تهیه شده و نتیجه نمیتونه نتیجه بوجود بیاره!

در قانون جاذبه “راز” میگن هر چی رو میخوای داشته باشی ببخشش! یک سیستم با ورودی کم و خروجی زیاد! این سیستم تقویتیه یا تخریبی؟ معلومه که تخریبیه! همه دنیا دارن رو قابلیتهای مغز ما کار میکنن و دیگه آرزوهامون رو مثل روز روشن میبینن و برای استفاده از اونا برنامه طراحی میکنن! اخیرا در تلویزیون شماره‌های خاصی معرفی میشن و میگن زنگ بزنین تا محصول رو دم در تحویل بگیرین و همشون هم محصولات تقلبیه و از جدیدترین یافته‌ها در مورد مغز، بازاریابی و فروش استفاده میشه. از کجا بدونیم محصول تقلبیه؟ یه مفهوم خارپشتی بگم: اگه یک کمپین تبلیغاتی برای بازاریابی و برند سازی تلاش نمیکنه و فقط استراتژی فروش داره به احتمال هفتاد درصد حقه بازیه!

حالا که فهمیدیم سیستم‌ها حول محور جاذبه غریب نوسان میکنن بیاین علت ورشکستگی شرکت خودروسازی دوو رو بررسی کنیم. کیم وو چونگ در کتاب “سنگ فرش هر خیابان از طلاست” اصولی رو که با اون شرکت رو اداره میکرد شرح داده و من خیلی این کتاب رو دوست داشتم و دو بار مطالعه کرده‌ام. بعد از ورشکستگی شرکت برای بار سوم کتاب رو خوندم و باز متوجه نشدم ولی وقتی با تفکر سیستمی آشنا شدم “و روش کار کردم و به یافته‌هایی که امروز بهتون گفتم و جلسه آینده هم ادامه خواهیم داد” برای بار چهارم اونو خوندم و جاذبه غریب شرکت که به صورت واضح در کتاب نوشته شده رو پیدا کردم و تحلیل منابع سیستم رو در کتاب دیدم. در یکی از فصل‌های کتاب تیترش اینطوریه: “بجای نه تا پنج ما پنج تا نه کار میکردیم!” تحلیل منابع سیستم رو بعدا مفصل‌تر شرح میدم فعلا همین رو بگم که سیستم حول این میزان ساعت کاری نوسان کرده و بعد از هر نوسان کارگران فرسوده‌تر شده و کم کم با فشار خانواده‌ها از سیستم خارج شده و سیستم دچار فرار متخصص‌ها شده و افراد تازه‌ کار جای اونا رو گرفتن و سیستم تخریبی شده و در آخر متلاشی شده است.

جلسه آینده همین بحث رو ادامه خواهیم داد و دقیق‌تر به موضوع طراحی سیستم‌های قدرتمند خواهیم پرداخت

0 پاسخ ها

نظر بدهید

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
تمایل به کمک

پاسخ دهید